Ngày 23/09/2026, Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tổ chức chương trình tập huấn về cảnh giác dược và an toàn thuốc, hướng đến chào mừng Ngày Dược sĩ Thế giới 25/09. Ba bài báo cáo đi từ dữ liệu phản ứng có hại của thuốc (ADR) tại bệnh viện đến các tình huống lâm sàng và giải pháp phòng ngừa sai sót trong toàn bộ quá trình sử dụng thuốc. Chương trình nhấn mạnh rằng an toàn thuốc là trách nhiệm chung của bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ và các đơn vị liên quan.
Hình 1. PGS.TS.DS.Phạm Thành Suôl phát biểu khai mạc chương trình hội thảo
Hình 2. TD.DS.Lữ Thiện Phúc nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác giám sát
phản ứng có hại của thuốc trong hoàn động an toàn người bệnh và chất lượng bệnh viện
1. Định hướng triển khai nâng cao an toàn thuốc bắt đầu từ dữ liệu thực tế
Trong báo cáo “Hoạt động giám sát phản ứng có hại của thuốc tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ: Kết quả phân tích chuỗi dữ liệu từ năm 2023 đến 2026”, ThS.DS. Nguyễn Thiên Vũ tổng hợp xu hướng báo cáo ADR theo thời gian, khoa điều trị, nhóm thuốc, hoạt chất và mức độ nghiêm trọng. Dữ liệu được trình bày ghi nhận khoảng 200 trường hợp ADR được ghi nhận qua báo cáo tự nguyên, thông qua đó phản ánh hoạt động ghi nhận và báo cáo, cần được đọc cùng mức độ chủ động giám sát; không thể tự xem là tỷ lệ mắc ADR của toàn bộ người bệnh.
Bài báo cáo tập trung vào những nhóm thuốc cần theo dõi sát như kháng sinh và thuốc điều trị ung thư, đồng thời xem xét tín hiệu liên quan đến quy trình pha, truyền thuốc. Giá trị lớn nhất của chuỗi dữ liệu là giúp bệnh viện nhận diện khu vực và thực hành có thể ưu tiên rà soát, đưa cảnh báo tới đúng nhóm nhân viên y tế, rồi đánh giá lại sau can thiệp. Thông điệp cốt lõi là báo cáo kịp thời mọi biến cố nghi liên quan đến thuốc, kể cả khi chưa đủ căn cứ khẳng định quan hệ nhân quả.
Hình 2. Ths.Ds.Nguyễn Thiên Vũ báo cáo về kết quả giám sát ADR giai đoạn 2023–2026
2. Tăng cường nhận diện và giám sát ca bệnh nguy cơ cao là bước tiếp theo để thực hành an toàn thuốc trong thực hành lâm sàng
Báo cáo “Phát hiện phản ứng có hại của thuốc thông qua hoạt động dược lâm sàng: Một số ca lâm sàng cụ thể” của DSCKI. Huỳnh Ngọc Hoàn Mỹ đưa công tác cảnh giác dược về với tình huống điều trị hằng ngày. Bốn chủ đề được phân tích gồm sốt nghi do thuốc, rối loạn điện giải liên quan đến thuốc, giảm tiểu cầu khi dùng linezolid và chảy máu nghi liên quan cefoperazon/sulbactam. Mỗi tình huống đòi hỏi đối chiếu diễn biến lâm sàng, thời gian dùng thuốc, xét nghiệm và các nguyên nhân khác trước khi đề xuất thay đổi điều trị.
Điểm đáng chú ý là theo dõi độc tính không tách rời đánh giá hiệu quả: khi người bệnh còn sốt, điện giải thay đổi, tiểu cầu giảm hoặc xuất hiện dấu hiệu xuất huyết, nhóm điều trị cần đồng thời xem xét tiến triển bệnh và khả năng thuốc góp phần gây biến cố. Dược sĩ lâm sàng hỗ trợ nhận diện yếu tố nguy cơ, đề xuất xét nghiệm hoặc theo dõi phù hợp và trao đổi với bác sĩ về việc điều chỉnh, ngừng hoặc thay thuốc khi cần. Cách tiếp cận này giúp phát hiện sớm những nguy cơ có thể bị bỏ qua nếu chỉ nhìn vào một chỉ số riêng lẻ.
Hình 3. DSCKI.Huỳnh Ngọc Hoàn Mỹ báo cáo ca lâm sàng về phát hiện phản ứng có hại của thuốc
3. Nâng cao an toàn thuốc: từ phát hiện biến cố đến phòng ngừa sai sót có hệ thống
DSCKII. Nguyễn Thị Hạnh trình bày “Dược lâm sàng trong an toàn thuốc cho người bệnh: Định hướng phối hợp đa ngành theo Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện nâng cao”. Bài báo cáo mở rộng góc nhìn từ ADR sang biến cố bất lợi do thuốc và sai sót trong sử dụng thuốc. Trọng tâm thực hành là nhận diện thuốc nhìn giống nhau hoặc đọc giống nhau (LASA), quản lý thuốc cảnh báo cao và kiểm soát rủi ro từ kê đơn, bảo quản, cấp phát đến thực hiện thuốc và theo dõi người bệnh.
Danh mục LASA và danh mục thuốc cảnh báo cao chỉ thực sự có giá trị khi được dùng trong đào tạo, nhận diện tại nơi lưu trữ, kiểm tra khi kê đơn và cấp phát, cũng như trong quy trình thực hiện thuốc tại khoa lâm sàng. Bác sĩ, điều dưỡng và dược sĩ cùng nhận diện điểm dễ nhầm lẫn và xây dựng các lớp kiểm soát phù hợp với công việc của mình. Bài báo cáo vì vậy hướng chương trình từ việc ghi nhận biến cố đã xảy ra sang giảm khả năng biến cố lặp lại.
Hình 4. DSCKII.Nguyễn Thị Hạnh báo cáo về phối hợp đa ngành trong bảo đảm an toàn thuốc
Ba bài báo cáo kết nối thành một chu trình cải tiến chất lượng công tác giám sát ADR: từ ghi nhận dữ liệu để phát hiện tín hiệu; đánh giá ca bệnh để đưa ra khuyến nghị phù hợp; và củng cố hệ thống sử dụng thuốc để phòng ngừa nguy cơ. Qua đó, vai trò của dược sĩ bệnh viện hiện diện ở cả quản lý thuốc và chăm sóc trực tiếp: tổng hợp bằng chứng, phát hiện vấn đề, trao đổi chuyên môn và cùng nhóm điều trị theo dõi kết quả.
Ngày 25 tháng 9 hằng năm là Ngày Dược sĩ Thế giới do Liên đoàn Dược quốc tế (FIP) khởi xướng. Chủ đề năm 2026, “Empowering pharmacists for healthier futures” (Trao quyền cho dược sĩ vì tương lai khỏe mạnh hơn), đặt trọng tâm vào điều kiện để dược sĩ phát huy đầy đủ chuyên môn: được đào tạo phù hợp, được ghi nhận và có môi trường làm việc hỗ trợ. Đây là dịp nhìn lại đóng góp của nghề dược trong phòng bệnh, bảo đảm tiếp cận thuốc và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.
Trong không khí hướng đến Ngày Dược sĩ Thế giới 25/09, chương trình Hội thảo ghi nhận giá trị của sự phối hợp giữa các chuyên ngành vì mục tiêu chung là sử dụng thuốc an toàn, hợp lý. Việc duy trì báo cáo ADR, học hỏi từ các tình huống thực tế và đưa giải pháp phòng ngừa vào quy trình thường ngày là những bước cụ thể để sự đóng góp của dược sĩ chuyển thành lợi ích cho người bệnh.
ThS.DS.Nguyễn Thiên Vũ
Đơn vị Dược lâm sàng-thông tin thuốc – Khoa Dược