Xoắn tinh hoàn là cấp cứu ngoại khoa thường gặp ở trẻ vị thành niên và nam thanh niên. Khi thừng tinh bị xoắn, dòng máu đến tinh hoàn giảm hoặc ngừng hoàn toàn. Nếu không tháo xoắn kịp thời, tinh hoàn có thể hoại tử và phải cắt bỏ.
Dấu hiệu thường gặp nhất là đau đột ngột một bên bìu, có thể lan lên bẹn hoặc bụng dưới, kèm buồn nôn hoặc nôn. Người bệnh cần đến bệnh viện ngay, không nên chờ cơn đau tự giảm hoặc tự điều trị tại nhà.
Phẫu thuật cấp cứu bảo tồn tinh hoàn trong những giờ đầu
Ngày 5/7/2026, Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tiếp nhận một người bệnh nam sinh năm 2008 vì đau bìu phải và vùng bẹn phải. Cơn đau xuất hiện đột ngột lúc 8 giờ sáng, ban đầu khu trú tại bìu phải, sau đó lan lên bẹn phải và hố chậu phải kèm theo triệu chứng buồn nôn và nôn. Gia đình chưa xử trí tại nhà và đưa người bệnh đến bệnh viện lúc 10 giờ.
Qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán lâm sàng là bệnh lý bìu cấp và chỉ định siêu âm Doppler màu vùng bìu, bẹn. Kết quả lúc 11 giờ 30 phút không ghi nhận tín hiệu dòng chảy trong nhu mô tinh hoàn phải. Tại gốc bìu phải có hình ảnh xoáy nước của thừng tinh, gợi ý xoắn tinh hoàn phải
Hình 1. Siêu âm vùng gốc bìu phải ghi nhận dấu xoáy nước của thừng tinh (vị trí mũi tên) gợi ý xoắn tinh hoàn phải.
(Nguồn: Trung tâm Tiết niệu – Bệnh viện Trường ĐHYD Cần Thơ)
Người bệnh được chỉ định phẫu thuật cấp cứu và được chuyển mổ lúc 13 giờ 30 phút, khoảng 5 giờ 30 phút sau khi khởi phát đau. Trong mổ, ê-kíp Trung tâm tiết niệu – Bệnh viện Trường ĐHYD Cần Thơ, ghi nhận tinh hoàn phải tím sẫm do thiếu máu, thừng tinh xoắn khoảng một vòng. Sau khi tháo xoắn, màu sắc tinh hoàn bắt đầu hồng trở lại sau 2–3 phút và cải thiện rõ hơn sau 5–7 phút. Ê-kíp nhận định tinh hoàn còn khả năng sống nên quyết định bảo tồn và cố định tinh hoàn phải. Ca mổ kết thúc lúc 14 giờ 30 phút.
Hình 2. Hình ảnh trong mổ ghi nhận tinh hoàn phải tím sẫm do thiếu máu, thừng tinh xoắn (hình đầu) và sự cải thiện màu sắc của tinh hoàn sau tháo xoắn (hình sau).
(Nguồn: Trung tâm Tiết niệu – Bệnh viện Trường ĐHYD Cần Thơ)
Người bệnh ổn định sau phẫu thuật. Siêu âm Doppler màu vào ngày hậu phẫu thứ hai cho thấy tinh hoàn phải có kích thước bình thường, nhu mô đồng nhất và tín hiệu mạch máu bình thường. Người bệnh xuất viện vào ngày hậu phẫu thứ ba.
Sau một tuần, người bệnh tái khám, vết mổ lành và được cắt chỉ. Siêu âm Doppler màu tiếp tục ghi nhận tưới máu tinh hoàn phải tốt. Người bệnh được hẹn tái khám sau một tháng, ba tháng và sáu tháng để theo dõi kích thước, cấu trúc và tưới máu tinh hoàn.
Vì sao xoắn tinh hoàn phải được xử trí sớm?
Tinh hoàn nhận máu từ các mạch máu đi trong thừng tinh. Khi tinh hoàn xoay quanh trục thừng tinh, tĩnh mạch thường bị chèn ép trước, sau đó dòng máu động mạch giảm dần. Tinh hoàn sẽ phù nề, thiếu oxy và có thể hoại tử.
Thời gian từ lúc khởi phát đau đến lúc tháo xoắn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo tồn tinh hoàn. Khoảng 4–6 giờ đầu thường được xem là khoảng thời gian có khả năng bảo tồn cao nhất. Mức độ xoắn của thừng tinh cũng ảnh hưởng đến tốc độ tổn thương. Xoắn nhiều vòng có thể gây hoại tử sớm hơn xoắn không hoàn toàn.
Mốc 4–6 giờ không phải giới hạn tuyệt đối. Người bệnh đến muộn vẫn phải được đánh giá ngoại khoa khẩn. Không được trì hoãn hoặc từ chối phẫu thuật chỉ vì cơn đau đã kéo dài hơn sáu giờ.
Những dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay
Người bệnh cần được đưa đến cơ sở có khả năng phẫu thuật cấp cứu khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
• Đau đột ngột, dữ dội ở một bên bìu.
• Đau lan lên vùng bẹn, hố chậu hoặc bụng dưới.
• Bìu sưng, đỏ hoặc một tinh hoàn nằm cao hơn bên còn lại.
• Buồn nôn hoặc nôn kèm đau bìu.
• Đang ngủ đột ngột thức giấc vì đau bìu.
• Đau bìu xuất hiện từng cơn, tự giảm rồi tái phát.
• Trẻ nhỏ đột ngột quấy khóc, sờ vào vùng bìu thấy đau hoặc sưng.
Một số trường hợp xoắn tinh hoàn biểu hiện chủ yếu bằng đau bẹn hoặc đau bụng dưới. Do đó, trẻ trai và nam thanh niên đau bụng cấp chưa rõ nguyên nhân cũng cần được hỏi và khám vùng bìu khi có chỉ định.
Người bệnh không nên tự xoa bóp, chườm nóng, đắp thuốc hoặc uống kháng sinh rồi chờ theo dõi. Thuốc giảm đau có thể làm cơn đau dịu tạm thời nhưng không khôi phục dòng máu đến tinh hoàn.
Vì ngại nói về vùng sinh dục, nhiều trẻ giấu triệu chứng hoặc chỉ kể rằng mình đau bụng. Gia đình không nên trách mắng hoặc xem nhẹ. Khi trẻ báo đau bìu, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.
Thông điệp cần nhớ
“ Đau bìu đột ngột là một cấp cứu, không chờ cơn đau tự hết, không tự dùng thuốc và không trì hoãn đến ngày hôm sau. Đến bệnh viện sớm sẽ tăng khả năng bảo tồn tinh hoàn”
Nguồn: ThS.BS. Lê Quang Trung – Trung tâm Tiết niệu