Ngày Vi chất dinh dưỡng (01–02/6 hằng năm và đợt 2 vào tháng 12) là hoạt động có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò thiết yếu của vi chất dinh dưỡng đối với sự phát triển thể chất, trí tuệ và tăng cường sức đề kháng, đặc biệt ở trẻ em và phụ nữ mang thai. Đây cũng là dịp để triển khai bổ sung vitamin A liều cao cho trẻ từ 6–60 tháng tuổi, góp phần phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng trong cộng đồng. Trong những năm 1980, tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng ở Việt Nam còn phổ biến, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe trẻ em. Từ năm 1993, chương trình bổ sung vitamin A đã được triển khai trên toàn quốc và đến năm 1996 được lồng ghép với chương trình tiêm chủng. Nhờ đó, mỗi năm có khoảng 3,5 triệu trẻ được bổ sung vitamin A, hơn 6.000 trẻ tránh được nguy cơ mù lòa, và từ năm 1995 Việt Nam đã được công nhận loại trừ bệnh khô mắt do thiếu vitamin A.
Vi chất dinh dưỡng là những chất cơ thể chỉ cần với lượng rất nhỏ nhưng lại đóng vai trò vô cùng quan trọng trong tăng trưởng, phát triển, miễn dịch và chuyển hóa. Các vi chất thiết yếu bao gồm vitamin A, D, nhóm B, C và các khoáng chất như sắt, kẽm, i-ốt, canxi. Do cơ thể không thể tự tổng hợp đầy đủ, việc cung cấp vi chất chủ yếu thông qua chế độ ăn hằng ngày.
Thiếu vi chất dinh dưỡng có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng: thiếu vitamin A dẫn đến khô mắt, quáng gà và mù lòa; thiếu sắt gây thiếu máu, mệt mỏi, giảm khả năng học tập và lao động; thiếu kẽm làm chậm tăng trưởng và suy giảm miễn dịch; thiếu i-ốt ảnh hưởng đến trí tuệ và gây bướu cổ; thiếu vitamin D và canxi gây còi xương và biến dạng xương ở trẻ em. Những hậu quả này không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn tác động lâu dài đến tầm vóc và chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Các dấu hiệu thiếu vi chất dinh dưỡng thường không rõ ràng nhưng có thể nhận biết qua một số biểu hiện như chậm lớn, biếng ăn, hay mắc bệnh, da khô, tóc yếu, chậm mọc răng, khô mắt hoặc quáng gà ở trẻ em; trong khi ở người lớn có thể gặp tình trạng mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, đau xương, yếu cơ hoặc tê bì tay chân. Những đối tượng có nguy cơ cao thiếu vi chất dinh dưỡng bao gồm trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và cho con bú, người cao tuổi và những người có chế độ ăn uống thiếu đa dạng.
Để phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng hiệu quả, mỗi cá nhân và gia đình cần duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vi chất, đồng thời sử dụng muối i-ốt trong chế biến. Trẻ cần được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục bú mẹ kết hợp ăn bổ sung hợp lý. Bên cạnh đó, cần bổ sung vitamin A định kỳ 2 lần mỗi năm cho trẻ từ 6–60 tháng tuổi theo hướng dẫn của ngành Y tế, phụ nữ mang thai cần bổ sung sắt và acid folic, thực hiện tẩy giun định kỳ, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống, cũng như tiếp xúc ánh nắng hợp lý để phòng thiếu vitamin D. Khi có dấu hiệu nghi ngờ thiếu vi chất dinh dưỡng, người dân nên đến cơ sở y tế để được tư vấn và kiểm tra kịp thời.
Hưởng ứng Ngày Vi chất dinh dưỡng, mỗi gia đình hãy chủ động chăm lo dinh dưỡng hợp lý, thực hiện bổ sung vi chất đúng cách và tham gia đầy đủ các chương trình y tế. Những thay đổi nhỏ trong bữa ăn hằng ngày sẽ góp phần tạo nên sự thay đổi lớn cho sức khỏe của mỗi cá nhân và cả cộng đồng.
Người dân có thể đến Tổ Dinh dưỡng – Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ để được tư vấn về chế độ ăn và hướng dẫn kiểm soát cân nặng an toàn. Đầu tư cho dinh dưỡng hôm nay chính là đầu tư bền vững cho sức khỏe tương lai.
Tài liệu tham khảo:
Tiếng Việt
1. Bộ Y tế Việt Nam. (2024). Hướng dẫn triển khai Ngày Vi chất dinh dưỡng và bổ sung vitamin A cho trẻ em. Bộ Y tế Việt Nam.
2. Viện Dinh dưỡng Quốc gia. (2023). Phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng ở cộng đồng. Hà Nội: Viện Dinh dưỡng Quốc gia.
Tiếng Anh
3. World Health Organization (WHO). (2023). Micronutrients. World Health Organization.
4. UNICEF Việt Nam. (2022). Vitamin and mineral deficiencies among children and women. UNICEF.
5. National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. (2024). Dietary Supplement Fact Sheets. U.S. Department of Health and Human Services.
Nguồn: TỔ DINH DƯỠNG